Eşin Tehdit Etmesi Boşanma Sebebi midir?
Ölümle Tehdit, Psikolojik Şiddet ve Yargıtay Kararları
Avukat Ali DENİZ | Aile Hukuku – Boşanma Avukatı – Gaziantep
Kısa Hukuki Cevap: Eşin Tehdit Etmesi Boşanma Sebebi midir?
Evet. Eşlerden birinin diğerini ölümle, fiziksel şiddetle, çocuklarını göstermemekle veya başka bir kötülük gerçekleştirmekle tehdit etmesi, somut olayın koşullarına göre Türk Medeni Kanunu’nun 166/1. maddesi kapsamında boşanma sebebi oluşturur. Tehdit davranışı, evlilik birliğinin gerektirdiği güven ve saygı ilişkisini zedeler. Yargıtay kararlarında eşe yöneltilen ölüm tehditleri, silahla veya bıçakla korkutma ve aile bireylerine yönelik tehditler, boşanmada kusur olarak değerlendirilmektedir. Ağır tehditler, koşullarına göre maddi ve manevi tazminat konusu olduğu gibi 6284 sayılı Kanun kapsamında koruyucu veya önleyici tedbirlere de gerekçe olabilir.
1. Evlilikte Tehdit Nedir? Tehdit Etmek Neden Boşanma Sebebidir?
Evlilik birliği, eşlerin birbirlerine karşı güven, saygı ve dayanışma içerisinde ortak bir yaşam sürdürmelerini gerektirir.
Ancak bazı evliliklerde eşlerden biri, diğerinin davranışlarını kontrol etmek veya isteklerini kabul ettirmek amacıyla tehditte bulunabilmektedir.
Bazen bu tehditler tartışma sırasında söylenen sözlerle sınırlı kalırken bazen de sürekli korku ve baskı oluşturmak amacıyla kullanılmaktadır.
Bir an için eşinizin size:
– “Seni öldürürüm.”
– “Seni yaşatmam.”
– “Benden boşanırsan seni mahvederim.”
– “Çocuklarını bir daha göremezsin.”
– “Ailene zarar veririm.”
– “Seni bu evden sağ çıkarmam.”
şeklinde sözler söylediğini düşünelim.
Üstelik eşiniz yalnızca bu sözleri söylemekle kalmayıp evdeki eşyalara zarar veriyor, eline bıçak alıyor veya sizi korkutmak amacıyla saldırgan davranışlar sergiliyor olabilir.
Böyle bir durumda yaşanan olayları yalnızca eşler arasındaki sıradan bir tartışma olarak değerlendirmek doğru mudur?
Elbette hayır.
Eşin diğerini tehdit etmesi, özellikle can güvenliği, beden bütünlüğü veya kişisel özgürlüğü hedef alması hâlinde, evlilik birliğinin temelinden sarsılmasına neden olabilecek kusurlu bir davranıştır.
Ancak her sert söz, her tartışma veya her uyarı hukuken tehdit niteliğinde değildir.
Bu nedenle hangi davranışların tehdit oluşturduğunu ve bunların boşanma hukukunda nasıl değerlendirildiğini açıklamak gerekir.
2. Türk Medeni Kanunu’na Göre Tehdit Boşanma Sebebi midir?
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 166. maddesinin birinci fıkrasına göre:
“Evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmış olursa, eşlerden her biri boşanma davası açabilir.”
Kanun, boşanmaya neden olabilecek bütün kusurlu davranışları tek tek saymamış, somut olayın özelliklerine göre davranışın evlilik birliğinin temelinden sarsılmasına neden olup olmadığının takdirini hakime bırakmıştır.
Dolayısıyla eşe tehditte bulunulması, TMK m. 166 içerisinde ayrıca isimlendirilmiş ya da belirlenmiş bir boşanma sebebi değildir. Yani tehdit nedeniyle boşanma davası şeklinde bir boşanma davamız bulunmamaktadır. Koşulların varlığı halinde tehdit içeren davranışlar nedeniyle “Temelinden sarsılma nedenine dayalı” olarak boşanma davası açılması mümkün olabilecektir.
Yani, tehdit içeren davranışlar, evlilik birliğini temelinden sarsan kusurlu eylemler arasında değerlendirilebilir.
Peki, bu değerlendirme yapılırken hangi hususlar önemlidir?
Öncelikle tehdidin içeriğine bakılması gerekir.
Eşin hayatına veya beden bütünlüğüne yönelik tehditleri ile sıradan bir ailevi anlaşmazlık sırasında söylenen sözler aynı ağırlıkta değildir.
Ayrıca tehdidin gerçekleşme biçimi, tarafların geçmişte yaşadıkları olaylar, fiziksel şiddetin bulunup bulunmadığı ve tehdidin evlilik birliğine etkisi önemlidir.
Burada bilmeniz gereken kritik husus şudur: Eşinizin sizi tehdit etmesi nedeniyle boşanma davası açabilmeniz için tehditte geçen eylemin, olayın mutlaka fiilen gerçekleştirilmiş olması gerekmez.
Örneğin eşinizin sizi öldürmekle tehdit etmesi hâlinde, bu tehdidin gerçekten bir öldürme eylemine dönüşmesini beklemeniz gerektiği düşünülemez.
Tehdit davranışının kendisi, somut olayda evlilik birliğini temelinden sarsacak ağırlıkta olabilir.
3. Eşini Ölümle Tehdit Etmek Boşanma Sebebi midir?
Evet. Eşin diğerini ölümle tehdit etmesi, boşanma davalarında ağır kusur olarak değerlendirilen davranışlardandır.
Örneğin eşinizin bir tartışma sırasında size “Seni öldürürüm” dediğini düşünelim.
Bu sözün ardından üzerinize yürümüş, eşyalara zarar vermiş veya daha önce fiziksel şiddet uygulamış olabilir.
Böyle bir durumda ölüm tehdidi, kişinin can güvenliği bakımından ciddi bir korku yaratabileceği gibi evlilik birliğinin devamını da çekilmez hâle getirebilir.
Yargıtay bir kararında eşlerin karşılıklı olarak açtığı boşanma davasında “erkek eşin kadına fiziksel şiddet uyguladığı, kadının ailesine yönelik hakaret ve tehdit içeren sözler söylediği ve kadını ölümle tehdit ettiği belirlenmiştir.
Kadın eşin de evlilik birliğinin mutluluğuyla bağdaşmayan sözler söylediği kabul edilmiştir.
İlk derece mahkemesi, gerçekleşen olaylarda erkek eşin daha ağır kusurlu olduğu sonucuna ulaşmıştır.
Mahkeme, kadın lehine maddi ve manevi tazminata da hükmetmiştir. (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 13.02.2024, 2024/682 E., 2024/798 K.)
Bu kararın hukuki önemi
Bu karar, ölüm tehdidinin fiziksel şiddet ve hakaret gibi diğer davranışlarla birlikte boşanmada ağır kusur değerlendirmesine konu olabileceğini göstermektedir.
Ancak kararın yalnızca ölüm tehdidine dayanılarak verilmiş bir boşanma kararı olmadığına dikkat edilmelidir. Dosyada başka kusurlu davranışlar da bulunmaktadır.
4. Eşe Bıçak Çekmek veya Silahla Tehdit Etmek Boşanma Sebebi midir?
Evlilik içerisindeki tehdit davranışlarının en ağır görünümlerinden biri, eşin bıçak veya silahla korkutulmasıdır.
Örneğin eşinizin tartışma sırasında eline bıçak aldığını ve üzerinize yürüdüğünü düşünelim.
Bu olayda henüz fiziksel yaralanma gerçekleşmemiş olabilir.
Ancak gerçekleştirilen davranış, can güvenliği bakımından ciddi bir tehlike ve korku oluşturacaktır.
Bu nedenle eşe bıçak çekilmesi veya silahla tehditte bulunulması, boşanma hukukunda önemli bir kusurlu davranış olarak değerlendirilmektedir.
Yargıtay (2. Hukuk Dairesi, 07.03.2024, 2023/4147 E., 2024/1593 K.) kararında;
Karara konu karşılıklı boşanma davasında kadın eşin tartışma sırasında eline bıçak alarak erkek eşi tehdit ettiği ve erkek eşi ile kızını evden kovduğu belirlenmiştir. Ancak dosyada erkek eşin de kadına fiziksel ve ekonomik şiddet uyguladığı, hakaret ettiği ve tehditte bulunduğu kabul edilmiştir.
İlk derece mahkemesi kadını daha ağır kusurlu kabul etmişken, Yargıtay tarafların gerçekleşen bütün davranışlarını yeniden değerlendirmiştir.
Yargıtay, her iki eşin de boşanmaya neden olan olaylarda eşit kusurlu olması gerektiği sonucuna ulaşmış ve kusur belirlemesiyle kadın lehine hükmedilen maddi ve manevi tazminatlar yönünden bozma kararı vermiştir.
5. “Seni Boşarsam Mahvederim” veya “Boşanırsan Seni Öldürürüm” Demek
Bazı evliliklerde tehdit, taraflardan birinin boşanmak istemesi üzerine ortaya çıkmaktadır.
Örneğin eşinizden ayrılmak istediğinizi söylediğinizde:
“Benden boşanırsan seni öldürürüm.”
“Boşanırsan ailene zarar veririm.”
“Bu evlilikten çıkamazsın.”
şeklinde sözlerle karşılaşabilirsiniz.
Bu tür davranışlar, kişinin hem can güvenliğini hem de boşanma konusunda özgürce karar vermesini etkileyebilir.
Ancak burada önemli bir ayrım yapılmalıdır.
Bir eşin evliliğini devam ettirmek istemesi veya boşanmaya karşı çıkması, tek başına kusurlu davranış değildir.
Buna karşılık diğer eşin boşanma hakkını kullanmasını engellemek amacıyla ölüm tehdidinde bulunulması, ağır psikolojik baskı veya korkutma yöntemlerine başvurulması farklıdır.
Evlilik birliğinin devamını istemek, diğer eşin iradesini tehdit yoluyla ortadan kaldırma hakkı vermez.
6. Eşin Ailesini Öldürmekle veya Zarar Vermekle Tehdit Etmesi
Tehdit davranışları her zaman doğrudan eşin kendisine yöneltilmeyebilir. Bazen eşin annesi, babası, kardeşleri veya diğer yakınları hedef alınabilir.
Örneğin eşinizin:
“Babanı öldürürüm.”
“Kardeşlerine zarar veririm.”
“Aileni mahvederim.”
şeklinde tehditlerde bulunduğunu düşünelim.
Bu tür ifadeler, yalnızca ailenin diğer fertleri arasındaki bir anlaşmazlık olarak değerlendirilemez. Tehdidin niteliğine göre eş üzerinde ciddi psikolojik baskı oluşturulması söz konusu olabilir.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 21.05.2024, 2023/5233 E., 2024/3618 K. kararında eşin, diğer eş ve diğer eşin ailesini öldürmekle tehdit etmesini boşanma sebebi olarak kabul etmiştir.
7. Eşin “Çocuklarını Bir Daha Göremezsin” Diyerek Tehdit Etmesi
Boşanma sürecinde karşılaşılan önemli uyuşmazlıklardan biri, eşlerden birinin çocukları diğer eş üzerinde baskı kurmak amacıyla kullanmasıdır.
Örneğin eşinizin boşanma davası açmanız hâlinde çocuklarınızı size göstermeyeceğini söylediğini düşünelim.
Bu tür ifadeler, olayın koşullarına göre psikolojik baskı oluşturabilir.
Ancak burada önemli bir hukuki ayrım vardır.
Velayet ve çocukla kişisel ilişki meseleleri, eşlerden birinin diğerini cezalandırabileceği araçlar değildir.
Boşanma sonrasında velayetin kime bırakılacağı ve diğer ebeveynle kişisel ilişkinin nasıl kurulacağı, çocuğun üstün yararı esas alınarak belirlenir.
Dolayısıyla eşlerden birinin, çocuklarını diğer eşe göstermeyeceğini söyleyerek onu tehdit etmesi veya çocuklarla ilişkisini kesmek amacıyla baskı kurması boşanmada kusur değerlendirmesine konu olabilir.
Bununla birlikte çocuğun güvenliğini korumak amacıyla hukuki tedbir talep edilmesi ile çocuğun diğer ebeveyne karşı baskı aracı olarak kullanılması birbirinden farklıdır.
8. WhatsApp, SMS veya Sosyal Medya Üzerinden Tehdit Etmek
Günümüzde tehdit içeren davranışlar sadece yüz yüze gerçekleşen eylemlerden ibaret değildir. Eşler arasındaki mesajlaşmalar, sosyal medya yazışmaları veya diğer elektronik iletişim araçları üzerinden de tehditlerde bulunulabilmektedir.
Örneğin eşinizin size WhatsApp üzerinden ölüm tehdidi gönderdiğini düşünelim.
Mesajda açıkça zarar vereceğini söylemiş veya sizi korkutmak amacıyla silah fotoğrafı göndermiş olabilir.
Bu tür davranışlar, somut olayda boşanma bakımından kusur oluşturabileceği gibi ceza hukuku yönünden de değerlendirmeye konu olabilir.
9. Tehdit ile Hakaret Arasındaki Fark Nedir?
Boşanma davalarında tehdit ve hakaret çoğu zaman birlikte ileri sürülmektedir.
Ancak bunlar aynı davranış değildir.
Hakaret, kişinin onurunu ve saygınlığını zedeleyebilecek söz veya davranışlarla ilgilidir.
Tehdit ise kişinin kendisine veya yakınlarına yönelik bir kötülük gerçekleştirileceği bildirilerek korkutulması şeklinde ortaya çıkabilir.
Örneğin eşin diğerine aşağılayıcı sözler söylemesi ile onu öldüreceğini belirtmesi farklı hukuki niteliklere sahiptir.
Bununla birlikte aynı olayda hem hakaret hem tehdit bulunabilir.
Örneğin eşinizin sizi ağır biçimde aşağılayarak öldürmekle tehdit ettiğini düşünelim.
Bu durumda her iki davranış da boşanmadaki kusur değerlendirmesinde önem taşıyabilir.
Ancak ceza hukukunda hakaret veya tehdit suçunun oluşup oluşmadığı, ilgili suçların kanuni unsurlarına göre ayrıca belirlenir.
10. Eşin Tehdit Etmesi TMK m. 162 Kapsamında Özel Boşanma Sebebi midir?
Bu konu üzerinde özellikle durmak istiyorum.
Çünkü tehdit davranışı, her durumda yalnızca Türk Medeni Kanunu’nun 166. maddesi kapsamında değerlendirilmek zorunda değildir.
TMK m. 162’de hayata kast, pek kötü davranış ve ağır derecede onur kırıcı davranış özel boşanma sebepleri olarak düzenlenmiştir.
Ancak burada önemli bir hukuki sınır bulunmaktadır.
Her ölüm tehdidi, kendiliğinden TMK m. 162 anlamında hayata kast oluşturmaz.
Hayata kast bakımından yaşamı ortadan kaldırmaya yönelik eylemin niteliği ayrıca değerlendirilmelidir.
Örneğin eşin yalnızca “Seni öldürürüm” demesi ile öldürmeye yönelik somut bir eyleme başlaması aynı değildir.
Buna karşılık ağır tehditler, olayın özelliklerine göre pek kötü davranış veya ağır derecede onur kırıcı davranış değerlendirmesi bakımından önem taşıyabilir.
Ancak TMK m. 162’nin şartlarının gerçekleşip gerçekleşmediği her somut olayda ayrıca incelenmelidir.
TMK m. 162 bakımından hak düşürücü süreler
Kanunda, bu özel boşanma sebebine ilişkin dava hakkının:
– Sebebin öğrenilmesinden itibaren altı ay,
– Her hâlde sebebin meydana gelmesinden itibaren beş yıl
geçmekle düşeceği düzenlenmiştir.
Ayrıca affeden tarafın bu özel sebebe dayalı dava hakkı bulunmamaktadır.
Bu nedenle tehdit nedeniyle boşanma davası açılmadan önce, ileri sürülen olayların TMK m. 162 veya TMK m. 166 bakımından hangi koşulları karşıladığının değerlendirilmesi gerekir.
11. Eşlerin Birbirlerini Karşılıklı Tehdit Etmesi Hâlinde Kusur Nasıl Belirlenir?
Boşanma davalarında her zaman yalnızca eşlerden birinin tehditte bulunduğu olaylarla karşılaşılmaz.
Bazı uyuşmazlıklarda her iki eşin de birbirlerine tehdit ve hakaretlerde bulundukları ileri sürülebilir.
Peki, karşılıklı tehdit varsa eşler mutlaka eşit kusurlu mudur?
Hayır.
Karşılıklı tehditlerin varlığı, her olayda otomatik olarak eşit kusur sonucunu doğurmaz.
Mahkeme, tarafların ispatlanan davranışlarını, tehditlerin niteliğini, ağırlığını ve diğer kusurlu eylemleri birlikte değerlendirir.
Nitekim Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 07.03.2024 tarihli, 2023/4147 E., 2024/1593 K. sayılı kararında, kadın eşin bıçakla ve ölümle tehdit davranışları ile erkek eşin fiziksel, ekonomik ve psikolojik şiddet içeren davranışları birlikte değerlendirilmiştir.
Yargıtay, tarafların eşit kusurlu oldukları sonucuna ulaşmıştır.
Burada önemli olan, her davada aynı sonuca ulaşılması değil, kusur belirlemesinin tarafların bütün ispatlanmış davranışlarına dayanmasıdır.
12. Tehdit Edilen Eş Ortak Konuttan Ayrılırsa Kusurlu Sayılır mı?
Bu soru, özellikle can güvenliği nedeniyle ortak konuttan ayrılan eşler bakımından önemlidir.
Örneğin eşinizin sizi sürekli ölümle tehdit ettiğini ve bu nedenle ortak konuttan ayrılarak ailenizin yanına gittiğinizi düşünelim.
Peki, eşiniz daha sonra ortak konutu terk ettiğinizi ileri sürerek sizi kusurlu gösterebilir mi?
Bir eşin ortak konuttan ayrılmış olması, her durumda onun kusurlu olduğu anlamına gelmez.
Türk Medeni Kanunu’nun 197. maddesine göre ortak hayat nedeniyle kişiliği, ekonomik güvenliği veya ailenin huzuru ciddi biçimde tehlikeye düşen eşin ayrı yaşama hakkı gündeme gelebilir.
Bu nedenle ölüm tehdidi, fiziksel şiddet veya ciddi güvenlik tehlikesi nedeniyle ortak konuttan ayrılan eşin durumu, ayrılığa neden olan olaylar dikkate alınarak değerlendirilmelidir.
Can güvenliği nedeniyle ortak konuttan uzaklaşmak ile haklı bir neden bulunmaksızın evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerden kaçınmak aynı şey değildir.
13. Eşin Tehdit Etmesi Boşanma Davasında Nasıl İspatlanır?
Tehdit nedeniyle boşanma davası açılırken önemli olan, hangi tehdit davranışının gerçekleştiğinin ortaya konulmasıdır.
Örneğin yalnızca “Eşim beni sürekli tehdit ediyordu” demek yerine, tehdidin içeriğinin ve gerçekleşme koşullarının açıklanması önem taşır.
- Tanık beyanları, Tehdit sözlerini doğrudan duyan veya tehdit davranışını gören kişiler tanıklık yapabilir. Ancak tanıkların genel kanaatleri yerine somut olayları açıklamaları önemlidir.
- WhatsApp ve SMS mesajları, Hukuka uygun şekilde elde edilen tehdit içerikli yazışmalar delil olarak değerlendirilebilir. Mesajların kim tarafından gönderildiği, içeriği ve bütünlüğü önem taşır.
- Kolluk ve savcılık kayıtları, Tehdit nedeniyle yapılan şikâyetlere, soruşturmalara veya ceza yargılamalarına ilişkin belgeler, somut olayın koşullarına göre delil niteliği taşıyabilir. Ancak şikâyette bulunulmuş olması, ileri sürülen bütün olayların kendiliğinden ispatlandığı anlamına gelmez.
- Sağlık kayıtları ve diğer belgeler, Tehditle birlikte fiziksel şiddet uygulanmışsa sağlık kayıtları da önem taşıyabilir. Ancak tehdit iddiasının ispatı için her durumda darp raporu veya fiziksel yaralanma bulunması zorunlu değildir.
14. Dava dilekçesinde vakıaların somutlaştırılması
Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 25 ve 194. maddeleri bakımından, boşanma davasında dayanılan vakıaların usulüne uygun şekilde ileri sürülmesi ve somutlaştırılması önemlidir.
Bu nedenle tehdit davranışının mümkün olduğunca açık şekilde anlatılması, hangi olayın hangi delille ispatlanacağının belirtilmesi gerekir.
15. Tehdit Suçundan Mahkûmiyet Kararı Olmadan Boşanma Davası Açılabilir mi?
Evet. Tehdit nedeniyle boşanma davası açmak için mutlaka tehdit suçundan mahkûmiyet kararı bulunması zorunlu değildir.
Boşanma davası ile ceza yargılaması farklı hukuki süreçlerdir.
Aile mahkemesi, ileri sürülen vakıaları ve hukuka uygun delilleri değerlendirerek boşanma hukuku bakımından sonuca ulaşır.
Ancak ceza soruşturması veya kovuşturması bulunması, ceza mahkemesinde verilen kararlar ve bunların dayandığı maddi olaylar, somut koşullara göre boşanma davasında önem taşıyabilir.
Dolayısıyla tehdit davranışının boşanmada kusur oluşturması ile Türk Ceza Kanunu anlamında suçun bütün unsurlarının gerçekleşmesi birbirinden farklı değerlendirilmelidir.
16. Tehdit Nedeniyle Manevi Tazminat İstenebilir mi?
Evet. Tehdit nedeniyle boşanma davasında, gerekli kanuni koşullar oluşmuşsa maddi ve manevi tazminat talep edilebilir.
Türk Medeni Kanunu’nun 174. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca:
“Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf, kusurlu olan diğer taraftan manevî tazminat olarak uygun miktarda bir para ödenmesini isteyebilir.”
Eşin ölümle tehdit edilmesi, ciddi fiziksel zarar tehdidine maruz bırakılması veya sürekli korku altında tutulması, somut olayda kişilik haklarına saldırı oluşturabilir.
Ancak tehdit davranışının bulunması, her olayda otomatik olarak belirli miktarda manevi tazminata hükmedileceği anlamına gelmez.
Mahkeme, tarafların kusur durumlarını, davranışların ağırlığını ve TMK m. 174’teki diğer koşulları değerlendirir.
Nitekim Yargıtay’ın 13.02.2024 tarihli, 2024/682 E., 2024/798 K. sayılı kararına konu uyuşmazlıkta, ölüm tehdidi, fiziksel şiddet ve aileye yönelik hakaretlerle birlikte kişilik hakkına saldırı oluşturan davranışlar değerlendirilmiştir.
Buna karşılık 07.03.2024 tarihli, 2023/4147 E., 2024/1593 K. sayılı kararda tarafların eşit kusurlu olmaları nedeniyle kadın eş lehine verilen maddi ve manevi tazminat hükmü bozulmuştur.
Bu kararlar, tehdit nedeniyle boşanmada kusur ile manevi tazminatın koşullarının ayrı ayrı değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir.
17. Eşin Tehdit Etmesi Nedeniyle Uzaklaştırma veya Koruma Kararı Alınabilir mi?
Evet.
Eşin ölümle tehdit edilmesi, fiziksel şiddet tehdidine maruz kalması veya sürekli psikolojik baskı altında tutulması hâlinde 6284 sayılı Kanun kapsamında koruyucu ve önleyici tedbirler gündeme gelebilir.
Somut olayın koşullarına göre şiddet uygulayan kişinin:
– Tehdit, hakaret ve aşağılayıcı davranışlarda bulunmamasına,
– Korunan kişiye yaklaşmamasına,
– Ortak konuttan uzaklaştırılmasına,
– İletişim araçlarıyla rahatsız etmemesine
yönelik önleyici tedbirler talep edilebilir.
Ancak burada önemli bir hususu açıklamak gerekir.
6284 sayılı Kanun kapsamında koruma talep etmek için boşanma davası açılması zorunlu değildir.
Ayrıca Kanun’un 8. maddesi uyarınca koruyucu tedbir kararı verilebilmesi için şiddetin uygulandığına ilişkin delil veya belge aranmaz. Önleyici tedbir kararlarının ise geciktirilmeksizin verilmesi öngörülmüştür.
Buna karşılık boşanma davasında tehdit nedeniyle kusur belirlenmesi, ilgili usul ve ispat kurallarına tabidir.
Dolayısıyla koruma tedbiri alınması ile boşanmada kusurun ispatlanması birbirine karıştırılmamalıdır.
18. Tehdit Etmek Ceza Hukuku Bakımından Suç mudur?
Evet. Somut olayda kanuni unsurların gerçekleşmesi hâlinde tehdit, Türk Ceza Kanunu’nun 106. maddesi kapsamında suç oluşturabilir.
Özellikle kişinin hayatına, vücut bütünlüğüne veya cinsel dokunulmazlığına yönelik saldırı gerçekleştireceğinin bildirilmesi, bu madde kapsamında değerlendirilebilir.
TCK m. 106’da tehdit suçunun silahla veya kanunda belirtilen diğer nitelikli biçimlerde işlenmesine ilişkin ağırlaştırıcı hükümler de bulunmaktadır.
Ancak burada özellikle belirtmek gerekir:
Boşanma davasında kusurlu kabul edilen her davranışın mutlaka ceza hukuku bakımından suç oluşturması gerekmez.
Aynı şekilde tehdit suçuna ilişkin ceza yargılaması ile aile mahkemesindeki boşanma davası farklı hukuki değerlendirmelere dayanır.
19. Tehdit Davranışları Çocukların Velayetini Etkiler mi?
Evlilik birliği içerisinde tehdit ve şiddet içeren davranışlar, çocukların yaşamını da etkileyebilir.
Özellikle çocukların ölüm tehdidine, ağır tartışmalara veya fiziksel şiddete tanık olması, onların güvenliği ve gelişimi bakımından önem taşır.
Ancak velayet konusunda temel ölçüt, hangi eşin boşanmada daha ağır kusurlu olduğu değildir.
Velayette çocuğun üstün yararı esastır.
Bu nedenle mahkeme, çocuğun güvenliğini, bakım ve gelişim ihtiyaçlarını, ebeveynlerin davranışlarını ve diğer koşulları birlikte değerlendirir.
Tehdit içeren davranışlar çocuğun güvenliği bakımından risk oluşturuyorsa velayet ve kişisel ilişki kararlarında önem taşıyabilir.
Ancak boşanmada tehdit nedeniyle kusurlu bulunan eşin velayeti her durumda kaybedeceği şeklinde genel bir kural bulunmamaktadır.
20. Eşin Tehdit Etmesi Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Eşim beni sürekli öldürmekle tehdit ediyor. Boşanabilir miyim?
Evet. Ölümle tehdit, somut olayın koşullarına göre TMK m. 166 kapsamında boşanma sebebi oluşturabilir. Ayrıca 6284 sayılı Kanun kapsamında koruma tedbirleri gündeme gelebilir.
Eşim tartışma sırasında bana bıçak çekti. Boşanma sebebi midir?
Evet. Bıçakla tehdit, ciddi kusurlu davranış oluşturabilir. Davranışın koşulları, diğer olaylar ve deliller birlikte değerlendirilir.
Eşim çocuklarımı göstermemekle tehdit ediyor. Ne olur?
Çocukların diğer eş üzerinde baskı aracı olarak kullanılması, somut olayda kusurlu davranış oluşturabilir. Velayet ve kişisel ilişki çocuğun üstün yararına göre belirlenir.
Eşim WhatsApp üzerinden ölüm tehdidinde bulundu. Mesajlar delil olur mu?
Hukuka uygun şekilde elde edilen WhatsApp mesajları delil olarak değerlendirilebilir. Mesajların içeriği, aidiyeti ve bütünlüğü önem taşır.
Eşim beni tehdit ediyor ama darp raporum yok. Boşanma davası açabilir miyim?
Evet. Tehdit iddiasını ileri sürmek için mutlaka darp raporu bulunması gerekmez. Tanık beyanları, mesajlar ve diğer hukuka uygun deliller değerlendirilebilir.
Tehdit suçundan ceza davası açmadan boşanabilir miyim?
Evet. Boşanma davası açılması için tehdit nedeniyle ayrıca ceza davası bulunması zorunlu değildir.
Eşimle karşılıklı tehditlerde bulunduk. İkimiz de eşit kusurlu muyuz?
Her durumda değil. Tehditlerin ağırlığı, koşulları ve diğer kusurlu davranışlar birlikte değerlendirilerek kusur belirlenir.
Ölüm tehdidi nedeniyle manevi tazminat alabilir miyim?
Gerekli kanuni koşullar gerçekleşmişse manevi tazminat talep edilebilir. Ancak tazminat miktarı ve koşulları somut olayda değerlendirilir.
Eşim beni tehdit ettiği için ailemin yanına gittim. Kusurlu sayılır mıyım?
Can güvenliği veya kişiliğin ciddi biçimde tehlikeye düşmesi nedeniyle ayrı yaşamanın haklı olup olmadığı TMK m. 197 kapsamında değerlendirilebilir. Ortak konuttan ayrılmak her durumda kusur değildir.
Eşimden boşanmadan uzaklaştırma kararı alabilir miyim?
Evet. 6284 sayılı Kanun kapsamında gerekli koşulların bulunması hâlinde boşanma davası açmadan da koruyucu veya önleyici tedbir talep edilebilir.
21. Sonuç: Evlilik, Eşlerden Birinin Diğerini Korku Altında Tutabileceği Bir İlişki Değildir
Evlilik birliğinde eşlerin birbirlerine karşı saygı göstermeleri, yardımcı olmaları ve ortak yaşamı güven içerisinde sürdürmeleri gerekir.
Türk Medeni Kanunu’nun 185. maddesinde düzenlenen yükümlülükler de bu anlayışın hukuki temelini oluşturmaktadır.
Ancak eşlerden birinin diğerini sürekli ölümle tehdit etmesi, bıçak veya silahla korkutması, ailesine zarar vereceğini söylemesi veya çocuklarını göstermemekle tehdit etmesi, evlilik birliğinin gerektirdiği güven ilişkisini ciddi biçimde zedeleyebilir.
Nitekim Yargıtay kararlarında ölümle tehdit, bıçakla tehdit, eşin ailesine yönelik tehditler ve diğer şiddet davranışları, boşanmadaki kusur değerlendirmesine konu edilmektedir.
Ancak burada özellikle belirtmek istediğim husus şudur:
Tehdit nedeniyle boşanma davası açılabilmesi için tehdide konu eylemin mutlaka gerçekleştirilmesi veya eşin fiziksel olarak yaralanması gerektiği düşünülmemelidir. Tehdit davranışının kendisi de somut olayda evlilik birliğini temelinden sarsabilecek ağırlıkta olabilir.
Bununla birlikte her tartışmanın veya her sert sözün otomatik olarak tehdit ve boşanma sebebi sayılması doğru değildir.
Davranışın niteliği, ağırlığı, gerçekleşme koşulları, tarafların diğer kusurlu eylemleri ve deliller birlikte değerlendirilmelidir.
Ayrıca tehdit nedeniyle boşanmada kusur, maddi ve manevi tazminat, nafaka ve velayet konularının birbirinden farklı hukuki koşullara dayandığı unutulmamalıdır.
Sonuç olarak evlilik, taraflardan birinin diğerini sürekli korkutarak, tehdit ederek veya baskı altında tutarak sürdürmeye zorlayabileceği bir ilişki değildir.
Avukat Ali DENİZ
Aile Hukuku – Boşanma Avukatı
Gaziantep
www.alideniz.av.tr
Hukuki Dayanaklar ve Yargıtay Kararları
Mevzuat
– 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 162, 166, 169, 174, 175, 182, 185 ve 197.
– 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 25, 189, 190 ve 194.
– 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun, m. 2, 5 ve 8.
– 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, m. 106.
Yargıtay Kararları
1. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 13.02.2024, 2024/682 E., 2024/798 K.
2. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 07.03.2024, 2023/4147 E., 2024/1593 K.
3. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 21.05.2024, 2023/5233 E., 2024/3618 K.
Bu makale genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her somut uyuşmazlığın hukuki sonuçları, tarafların davranışlarına, ileri sürülen vakıalara ve dosyadaki delillere göre değişebilir.